Rritja e qirave dhe çmimeve të banesave, të cilat po tejkalojnë pagat, ka nxitur një debat global mbi atë nëse banimi duhet të trajtohet si një e drejtë themelore apo si një aset investimi. Në vitin 2026, kriza e banimit në vendet perëndimore është bërë pjesë e agjendës së disa prej qeverive më të pasura në botë.
Në Mbretërinë e Bashkuar, një ligj për të drejtat e qiramarrësve hyri në fuqi në Angli dhe Uells më 1 maj, duke i dhënë fund dëbimeve pa shkak. Ndërkohë, Komisioni dhe Parlamenti Evropian kanë nisur një iniciativë për përballueshmërinë e banimit, ndërsa në Shtetet e Bashkuara, Senati ka avancuar një projektligj bipartizan që synon lehtësimin e pengesave për ndërtime të reja dhe zgjerimin e ofertës së banesave të përballueshme.
Ekspertët vlerësojnë se mungesa e banesave të përballueshme është një problem i përhapur. Leilana Farha, drejtoresha globale e organizatës THE SHIFT, deklaroi për Al Jazeera se që nga fillimi i neoliberalizmit në fund të viteve ’70 dhe fillim të viteve ’80, shpenzimet publike për banimin janë reduktuar. Ajo theksoi se privatizimi dhe eliminimi i banesave sociale kanë ndikuar në krizën e përballueshmërisë.
Në shkurt, kryeministri holandez Rob Jettan u zotua për ndërtimin e 100,000 shtëpive në vit, përmes 30 projekteve të mëdha. Gjatë fushatës së tij zgjedhore në vitin 2025, ai vuri në dukje vështirësitë e të rinjve për të gjetur banesa të përballueshme. Ndërkohë, raporti i qershorit 2025 nga Joint Center for Housing Studies i Universitetit të Harvardit tregon se ngadalësimi i ndërtimeve të reja dhe kërkesa e lartë mund të çojnë në shtrëngim të mëtejshëm të tregut të qirave.
Sipas UN-Habitat, banimi konsiderohet shpesh i papërballueshëm kur kostot tejkalojnë 30 për qind të të ardhurave të familjes, ndërsa OECD përdor një prag prej 40 për qind. Historikisht, gjatë shekullit të 20-të, vendet perëndimore mbështetën përballueshmërinë përmes një përzierjeje të banesave sociale dhe ndërtimit të banesave me kosto të ulët. Megjithatë, pas dekadash të tëra të shkurtimeve në investimet publike, tregjet private kanë marrë rolin kryesor në përcaktimin e çmimeve dhe qasjes në banim.
Burimi: aljazeera.com