Kultura palestineze është përballur me shkatërrime dhe zhvendosje për dekada, por që nga tetori i vitit 2023, shkatërrimi i institucioneve kulturore në Gaza është përshpejtuar. Amer Shomali, drejtor i përgjithshëm i Muzeut Palestinez, deklaron se rreth 80 për qind e koleksioneve kombëtare janë vjedhur, shkatërruar ose mbeten nën kontrollin izraelit. Sipas tij, brenda një jave, sulmet izraelite dëmtuan dy galeri arti, shtatë muze, dy arkiva kryesore dhe qindra vendbanime arkeologjike.
Muzeu në Birzeit, i projektuar nga firma Heneghan Peng me seli në Nju Jork, shërben si një depo fizike e trashëgimisë dhe si qendër e një përpjekjeje për ruajtje dixhitale. Projekti filloi me skanimin e dokumenteve dhe fotografive nga familjet në Bregun Perëndimor dhe sot përmban mbi 500,000 objekte të dixhitalizuara, duke përfshirë ditarë, harta dhe filma.
Për të siguruar mbijetesën e arkivit përballë sulmeve kibernetike dhe shkatërrimit fizik, kopje të tij ruhen në vende të ndryshme të botës. Projekti mbështetet nga një ekip me tre punonjës të përhershëm, vullnetarë, donacione nga diaspora, si dhe partneritete me Universitetin e Kalifornisë dhe Fondacionin Gerda Henkel. Shomali thekson se ky rrjet informacioni u mundëson palestinezëve të rimarrin kontrollin mbi historinë e tyre përmes një qasjeje që nuk varet nga arkivat shtetërore.
Situata mbetet e tensionuar edhe në Bregun Perëndimor. Një raport i vitit 2025 nga Instituti i Kërkimeve të Aplikuara në Jerusalem (ARIJ) tregon se të paktën 2,400 vendbanime arkeologjike janë marrë nën kontroll nga Izraeli.
Përpjekjet për ruajtjen e historisë përfshijnë edhe ekspozita ndërkombëtare, siç është nisma “ekspozitë në kuti”, e cila është shfaqur më shumë se 260 herë në mbarë botën. Për Shomalin, çdo skanim dhe kopje e arkivit është një akt rezistence, duke siguruar që kujtesa palestineze të mbijetojë edhe nëse vendet që e mbajnë atë shkatërrohen.
Burimi: wired.com