Në një ngjarje promovuese në Londër, aktorja Zendaya, e cila luan rolin e perëndeshës Athena në filmin e ri të Christopher Nolan, “The Odyssey”, u shfaq duke mbajtur një palë vathë të punuar nga artefakte iraniane që datojnë rreth vitit 700 p.e.s. Këta vathë i përkasin galerisë “Barron London”, një tregtar me bazë në Mayfair, i cili deklaron se punon privatisht me koleksionistë dhe institucione për të vendosur objekte me rëndësi historike.
Reagimet ndaj këtij veprimi ishin të menjëhershme. Arkeologët kritikuan përdorimin e objekteve me vlerë të lartë kulturore si aksesorë për promovimin e një filmi të Hollywood-it, duke e cilësuar këtë si një përvetësim të kontributeve të Iranit ndaj njerëzimit. Prof. Sussan Babaie, historiane e artit dhe profesore në Courtauld Institute, e përshkroi situatën si tronditëse, duke theksuar mungesën e ndjeshmërisë kulturore nga ana e atyre që kujdesen për pamjen e personazheve publike.
Sipas një deklarate zyrtare nga galeria “Barron”, vathët janë blerë nga argjendaria londineze “Glenn Spiro” në vitin 2025 dhe i atribuohen thesarit të Ziwiye, i zbuluar në veriperëndim të Iranit në fund të viteve 1940. Ata shtuan se qëllimi i huazimit nuk ishte komercial, por për të festuar mjeshtërinë e artizanëve të lashtë persianë.
Debati vjen në një kohë kur institucionet perëndimore po përballen me shqyrtim të shtuar mbi zotërimin e artefakteve antike, siç janë bronzët e Beninit apo mermeret e Partenonit. Përveç kësaj, filmi “The Odyssey” është përballur me kritika të tjera lidhur me vendndodhjen e xhirimeve në qytetin Dakhla, në Saharanë Perëndimore, një territor nën kontrollin e Marokut. Përfaqësuesit e Zendaya-s dhe stilistja e saj nuk kanë dhënë komente lidhur me këtë çështje.
Burimi: theguardian.com