Ndërsa viti 2021 po mbyllet, si në çdo vit, edhe në këtë vit kemi pasur ngjarje të ndryshme në sektorët politikë, ekonomik, shëndetësor edhe pse pandemia vazhdon të marrë jetë njerëzish.
Këto janë 10 ngjarjet më të rëndësishme në politikën botërore që u shënuan në vitin 2021:
1 – Vendet nuk kanë arritur të përballojnë sfidën e ndryshimeve klimatike
“Kodi i kuq për njerëzimin”. Kështu e përshkroi sekretari i përgjithshëm i OKB-së, Antonio Guterres raportin e OKB-së të publikuar në muajin gusht, i cili arrin në përfundimin se njerëzimi po përballet me ndryshime katastrofike klimatike nëse nuk reduktohen emetimet e gazrave që mbajnë nxehtësinë.
2 – Mbërrijnë vaksinat kundër Covid-19
Vaksinat e zhvilluara për të menaxhuar me koronavirusin e ri mund të krahasohen me vaksinat kundër fruthit, paralizës së fëmijëve si një zbulim i madh në shpëtimin e jetëve dhe reduktimin e morbiditetit. Shpejtësia me të cilën u zhvilluan vaksinat kundër Covid-19 ishte e pabesueshme. Ndërsa vitit 2021 po i afrohet fundit, është e paqartë nëse lloji i ri Omicron i Covid-19 paraqet një kërcënim më të madh për shëndetin apo do ta dërgojë ekonominë globale në një krizë tjetër.
3 – Joe Biden bëhet president i SHBA-së
“America is back”. Joe Biden e ka theksuar vazhdimisht këtë në vitin 2021. Ai lëvizi shpejt pasi mori detyrën për të përmbushur premtimin e tij për të forcuar marrëdhëniet me aleatët e SHBA. Ai i ktheu SHBA në Marrëveshjen e Parisit për Klimën dhe në Organizatën Botërore të Shëndetësisë, rinovoi “New START” për pesë vjet, kërkoi të ringjallë marrëveshjen bërthamore me Iranin dhe të ndërpresë mbështetjen e SHBA për operacionet ushtarake sulmuese në Jemen.
4 – Vazhdon erozioni global demokratik
Erozioni global i qeverisjes demokratike, i cili ka vazhduar që nga viti 2006, vazhdoi në vitin 2021. Kampioni shumëvjeçar i demokracisë, SHBA kanë parë që tranzicioni paqësor i pushtetit të ndërpritet për herë të parë në historinë e saj me kaosin e 6 janarit në Kongres.
5 – Lufta civile në Etiopi
Kryeministri i Etiopisë, Abij Ahmed, është nderuar me çmimin Nobel të Paqes në vitin 2019 për ndërmjetësimin e paqes me Eritrenë fqinje. Më pak se dy vjet më vonë, Etiopia është përfshirë në një luftë të ashpër civile. Preteksti i menjëhershëm për luftimet erdhi në nëntor 2020 kur Abiy urdhëroi ushtrinë etiopiane të sulmonte provincën veriore të Tigray pasi forcat e lidhura me Frontin Çlirimtar të Popullit Tigray (TPLF) plaçkitën një bazë të ushtrisë federale. Përpjekjet diplomatike për t’i dhënë fund luftimeve deri më tani nuk kanë arritur askund. Viti i ardhshëm mund të sjellë më shumë dhimbje për një vend që ka parë më shumë se sa pjesa e tij.
6 – Talebanët janë rikthyer në pushtet
Lufta e SHBA në Afganistan përfundoi si 20 vjet më parë, me talebanët në pushtet. SHBA kanë shpenzuar më shumë se 2,3 bilionë dollarë në Afganistan gjatë dy dekadave ose afërsisht 300 milionë dollarë në ditë për 20 vjet. Më shumë se 2.500 trupa amerikane dhe 4.000 kontraktorë civilë amerikanë kanë vdekur në Afganistan. Numri i afganëve që humbën jetën ndoshta i ka kaluar 170.000.
7 – Zinxhirët e furnizimit
Zinxhirët e furnizimit u bënë një term familjar në 2021. Për dekada, bizneset kanë besuar se kontraktimi nga jashtë vendit i prodhimit ishte çelësi i suksesit. Kjo strategji funksionoi: kompanitë që përmirësonin zinxhirët e tyre të furnizimit panë uljen e kostove të tyre dhe rritjen e fitimeve. Më pas erdhi COVID-19. Ai ekspozoi anën negative të zinxhirëve të furnizimit: mungesat dhe ndalesat larg krijojnë mungesa dhe ndalesa në shtëpi. Kur u godit për herë të parë pandemia, fabrikat u mbyllën dhe shumë kompani lejuan që stoqet të pakësohen për të shmangur ngecjen me mallrat e pa shitura. Por kur kërkesa e konsumatorit u rrit në vitin 2021 pasi vaksinat u bënë të disponueshme, shumë kompani e panë veten të mangët në pjesë dhe furnizime.
8 – Programi bërthamor i Iranit
Viti filloi me optimizëm se marrëveshja bërthamore e Iranit mund të rinovohej tre vjet pasi ish-presidenti Donald Tramp u tërhoq nga marrëveshja.
Presidenti Joe Biden e mori detyrën duke e quajtur politikën e Trumpit për Iranin një ”katastrofë të vetë shkaktuar” dhe u zotua se do t’i kthehej marrëveshjes nëse Irani do t’i rikthehej pajtueshmërisë.
9 – Krizat e migracionit
Rënia e flukseve të migracionit ndërkombëtar në vitin 2020, e shkaktuar nga Covid-19, vazhdoi edhe në vitin 2021. Megjithatë, nuk ka fund për krizat e migracionit. Një shembull i tillë ishte kufiri jugor i SHBA-së.
10 – Marrëveshja AUKUS
Më 15 shtator, presidenti Joe Biden, kryeministri australian Scott Morrison dhe kryeministri britanik Boris Johnson njoftuan së bashku një partneritet të ri trepalësh të sigurisë të quajtur AUKUS.
Ngjarjet tjera që duhet të përmenden në vitin 2021. Në janar, Arabia Saudite është pajtuar të rihapë kufirin e saj me Katarin, duke i dhënë fund një krize diplomatike trevjeçare. Në shkurt, Senati i SHBA liroi ish-presidentin Donald Trump në gjykimin e tij të dytë për “impeachment”. Në mars, Papa Françesku u takua në Irak me Ajatollahun e Madh Ali al-Sistani, takimi i parë që ka ndodhur ndonjëherë midis një pape dhe një ajatollahu të madh. Në prill, një mosmarrëveshje për qasje në ujë shkaktoi një përplasje në kufirin Kirgistan-Taxhikistan, duke lënë 55 të vdekur dhe rreth 50.000 të zhvendosur. Një sulm kibernetik i orkestruar në maj nga hakerë kriminelë rusë detyroi mbylljen e tubacionit kolonial, duke ndërprerë dërgimin e benzinës në lindje të Shteteve të Bashkuara. Në qershor, udhëheqësit e G7 u pajtuan të mbështesin një normë minimale tatimore globale prej së paku 15 për qind. Lituania u pajtua në korrik të lejojë Tajvanin të hapë ambasadën në Vilnius, një vendim që e shtyu Kinën t’i ftohë marrëdhëniet me vendin baltik. Në gusht, Shtëpia e Bardhë miratoi shitjen e armëve prej 750 milionë dollarësh për Tajvanin, një vendim që Kina menjëherë e gjykoi. Në shtator, Shtetet e Bashkuara hoqën dorë nga kërkesa trevjeçare që Kanadaja të ekstradojë një udhëheqës të lartë të Huawei, duke e shtyrë Kinën të lirojë dy shtetas kanadezë që i kishte arrestuar në vitin 2018 kur u dorëzua urdhri për ekstradim për herë të parë. Në tetor, Konsorciumi Ndërkombëtar i Gazetarët Investigativë publikuan Dokumentet Pandora, të cilat përmbanin më shumë se 12 milionë dokumente që tregonin se si të pasurit dhe të fuqishmit përdorin llogaritë “off-shore” për të shmangur tatimet dhe për të fshehur paratë. Në nëntor, kryeministri irakian Mustafa al-Kadhimi i mbijetoi një sulmi me dron në shtëpinë e tij. Grumbullimi ushtarak rus pranë kufirit ukrainas bëri që Biden të paralajmërojë në një video-telefonatë presidentin rus Vladimir Putin se “Shtetet e Bashkuara do të përgjigjen me masa të forta ekonomike dhe të tjera” në rast se Rusia pushton Ukrainën./Paparaci